Operacja kręgosłupa lędźwiowego trwa od około pół godziny do kilku godzin. Rozrzut jest duży, więc samo pytanie o czas niewiele daje bez wskazania rodzaju zabiegu. Usunięcie przepukliny dysku zajmuje zwykle 30-90 minut, odbarczenie kanału kręgowego 1-2 godziny, a stabilizacja z wszczepieniem implantów 2-4 godziny i dłużej. Do tego dochodzi czas przygotowania i wybudzenia, który pacjent odczuje jako część „operacji”. Poniżej rozpiska, co się na ten czas składa.
Czas zabiegu w zależności od metody
Widełki poniżej dotyczą samej operacji, od cięcia do założenia szwów. Są orientacyjne, bo każdy ośrodek i każdy przypadek wygląda trochę inaczej.
- Mikrodiscektomia (usunięcie przepukliny pod mikroskopem): 30-90 minut
- Discektomia endoskopowa: 30-60 minut, czasem dłużej przy trudniejszym dostępie
- Dekompresja (laminektomia, odbarczenie przy stenozie): 1-2 godziny
- Stabilizacja z usunięciem dysku i wszczepieniem implantu międzytrzonowego: 2-4 godziny
- Rozległe stabilizacje wielopoziomowe lub operacje rewizyjne: 4-6 godzin, w skrajnych przypadkach więcej
Dla pacjenta ważniejsze od samej operacji bywa to, ile czasu spędzi poza oddziałem. Przygotowanie na bloku (znieczulenie, ułożenie na stole, oznaczenie poziomu w obrazie rentgenowskim) to zwykle kolejne 30-60 minut. Po zabiegu jest jeszcze sala wybudzeń. Rodzina czeka więc najczęściej o godzinę-dwie dłużej, niż wynika z deklarowanego czasu operacji.
Przebieg zabiegu krok po kroku
Mikrodiscektomia i dekompresja
Pacjent dostaje znieczulenie ogólne i jest układany na brzuchu, na specjalnych podparciach, tak żeby brzuch był wolny. Zmniejsza to ucisk na żyły w kanale kręgowym i krwawienie w polu operacyjnym.
Poziom operowany ustala się pod kontrolą rentgenowską. To drobiazg, który zabiera kilka minut, ale chroni przed pomyłką o jeden segment. Przy kręgosłupie lędźwiowym zdarza się to częściej, niż się o tym mówi, szczególnie przy wariantach anatomicznych, np. dodatkowym kręgu.
Następnie chirurg wykonuje cięcie na kilka centymetrów, odsuwa mięśnie i usuwa fragment więzadła żółtego, czasem skrawek kości. Dopiero wtedy widać korzeń nerwowy. Przepuklinę odsuwa się lub usuwa, korzeń zostaje uwolniony.
Przy dekompresji w stenozie robota jest podobna, ale zakres kostny szerszy: trzeba poszerzyć kanał na całej długości zwężenia, czasem obustronnie. Stąd dłuższy czas, bo korzenie muszą być czyste i swobodne.
Stabilizacja, czyli dlaczego trwa tak długo
Stabilizacja to w praktyce kilka operacji w jednej. Najpierw dekompresja, potem usunięcie dysku, wstawienie implantu międzytrzonowego (koszyczka z materiałem kostnym), a na końcu wkręcenie śrub w trzony i połączenie ich prętami.
Śruby wprowadza się pod kontrolą radiologiczną albo nawigacji. Każda musi leżeć dokładnie w kości, bo wystająca poza trzon może uszkodzić korzeń. Przy dwóch poziomach to osiem śrub, każda sprawdzana osobno.
Dochodzi jeszcze kontrola krwawienia, płukanie rany i zakładanie drenu. Na tym etapie nie ma sensu się spieszyć. Jeśli operacja trwa trzy godziny zamiast dwóch, zwykle oznacza to staranniejsze założenie implantów, a nie komplikację.
Od czego zależy, że jedna operacja trwa krócej, a inna dłużej
Nawet ten sam typ zabiegu u dwóch osób potrafi różnić się o godzinę. Najczęstsze powody:
- liczba operowanych poziomów, bo każdy kolejny to niemal osobna operacja,
- wcześniejsze operacje w tym miejscu, bo blizna zrasta worek oponowy z otoczeniem i preparowanie wymaga dużej ostrożności,
- otyłość, bo głębsza rana utrudnia dostęp i wydłuża czas,
- jakość kości, czyli przy osteoporozie implanty wymagają dodatkowych zabiegów wzmacniających,
- zrosty lub duże zwapnienia przepukliny,
- użycie nawigacji lub robota, bo wydłuża przygotowanie, ale skraca i uściśla sam etap wkręcania śrub.
Krótszy zabieg nie znaczy lepszy. Przy mikrodiscektomii doświadczony chirurg zmieści się w 40 minutach, ale 90 minut nie oznacza błędu. Przy stabilizacji pośpiech jest wręcz sygnałem ostrzegawczym.
Po operacji: szpital i powrót do formy
Pierwsze dni
Po mikrodiscektomii pacjent wstaje zwykle w ciągu kilku godzin do doby po zabiegu. W szpitalu spędza 1-3 dni, a w ośrodkach z modelem krótkiego pobytu bywa wypisywany nawet następnego dnia.
Po stabilizacji pionizacja następuje również szybko, najczęściej w pierwszej dobie, ale pod okiem fizjoterapeuty. Pobyt trwa zwykle 3-7 dni. Ból pooperacyjny jest wyraźnie większy niż po zwykłej discektomii, bo rana jest dłuższa, a mięśnie przyległe do kręgosłupa były dłużej odsunięte.
Dren, jeśli był założony, usuwa się po 1-2 dniach. Szwy wyjmuje się mniej więcej po 10-14 dniach, o ile nie założono szwu wchłanialnego.
Powrót do pracy i aktywności
Po mikrodiscektomii praca biurowa możliwa jest po 2-4 tygodniach, fizyczna zwykle po 6-12 tygodniach, zależnie od obciążenia. Ból nogi często ustępuje szybko, ale drętwienie i osłabienie mięśni mogą utrzymywać się tygodniami, a czasem miesiącami.
Po stabilizacji zwolnienie trwa dłużej, zwykle 2-3 miesiące przy pracy siedzącej, a przy fizycznej nawet pół roku. Zrost kostny potrzebuje czasu, a pierwsze tygodnie to unikanie schylania i skrętów tułowia.
Siedzenie jest zwykle dozwolone wcześnie, ale ograniczane czasowo. Długa jazda samochodem w pierwszych tygodniach to kiepski pomysł, bo wibracje i unieruchomienie nie służą świeżej ranie.
Gdy zabieg trwa dłużej niż zapowiedziano
Wydłużenie operacji nie musi oznaczać kłopotów. Najczęstszy powód to zwyczajnie trudniejsza anatomia niż na rezonansie: większe zrosty, wąski kanał, krwawienie z żył nadtwardówkowych. Czasem jest to konieczność rozszerzenia zakresu, np. gdy w trakcie okazuje się, że stenoza obejmuje sąsiedni poziom.
Gorzej, jeśli dojdzie do przerwania opony twardej (płyn mózgowo-rdzeniowy). Zdarza się to w kilku procentach operacji, zwłaszcza rewizyjnych, i zwykle kończy się założeniem szwu lub uszczelnienia, a pacjent dłużej leży po zabiegu. Nie przekreśla to dobrego wyniku, ale wydłuża pobyt.
Przed zabiegiem warto zapytać chirurga o planowany zakres, przewidywany czas i to, co może go zmienić. Konkretna odpowiedź jest znacznie więcej warta niż ogólne „około dwóch godzin”.
