Czy zdrowy człowiek musi odkwaszać organizm? Nie. pH krwi jest pilnowane tak precyzyjnie, że ani kawa, ani schabowy, ani cytryna nie są w stanie go przesunąć. Prawdziwa kwasica to stan zagrożenia życia, który leczy się w szpitalu, a nie sokiem z pokrzywy. Mit ma jednak kilka ziaren prawdy, więc poniżej rozdzielone jest to, co działa, od tego, co jest czystym marketingiem.
Jak organizm pilnuje własnego pH
Krew utrzymuje pH 7,35–7,45. Odchylenie o kilka dziesiątych jednostki oznacza już poważne kłopoty, dlatego za stabilność odpowiadają trzy systemy jednocześnie: bufory krwi (głównie wodorowęglanowy), płuca, które pozbywają się dwutlenku węgla, oraz nerki, które wydalają nadmiar kwasów z moczem i odzyskują wodorowęglany.
Całość działa automatycznie, 24 godziny na dobę. Dieta może w tym układzie co najwyżej dać nerkom trochę więcej lub mniej pracy.
Spadek pH krwi do około 7,0 to już stan zagrażający życiu. Gdyby jedzenie rzeczywiście zakwaszało krew, ludzie jedzący mięso lądowaliby na intensywnej terapii po każdym obiedzie.
Skąd w ogóle wzięła się moda na odkwaszanie
Pomysł opiera się na prawdziwym zjawisku. Po strawieniu mięsa, ryb, jajek, serów i zbóż organizm musi wydalić więcej kwasów, a po warzywach i owocach więcej związków zasadowych. Stąd tabelki „produktów zakwaszających” i „zasadotwórczych”. Wiele z nich jest zresztą ze sobą sprzeczne, bo cytryna, kwaśna w smaku, bywa w nich klasyfikowana jako zasadowa.
Zmienia się wtedy pH moczu, nie krwi. Po stekach mocz jest kwaśniejszy, po sałatce mniej, co świadczy o tym, że nerki działają prawidłowo. Paski do domowego pomiaru pH moczu pokazują więc tylko, co jadło się w ostatnich godzinach. O „zakwaszeniu organizmu” nie mówią nic.
Mity, które powtarza się najczęściej
„Nowotwory rozwijają się w kwaśnym środowisku”
To jedno z najgroźniejszych twierdzeń, bo bywa używane do odradzania leczenia. Wersja z internetu brzmi: kwaśne środowisko sprzyja rakowi, więc trzeba się zasadzać.
Rzeczywiście, wnętrze guza jest kwaśne. Tyle że to skutek intensywnego metabolizmu komórek nowotworowych, a nie przyczyna ich powstania. Guz sam zakwasza swoje najbliższe otoczenie.
Jedzenie nie ma wpływu na pH tkanek w takim stopniu, żeby cokolwiek w tym zmienić. Nie ma też badań, które pokazywałyby, że dieta zasadowa leczy raka lub chroni przed nim lepiej niż zwykła, zbilansowana dieta.
Dieta bogata w warzywa jest zdrowa, ale z innych powodów: błonnik, antyoksydanty, mniej przetworzonej żywności. Nie ma to nic wspólnego z pH.
„Zakwaszenie wypłukuje wapń z kości”
Teoria brzmi logicznie: organizm potrzebuje zneutralizować kwasy, więc bierze wapń z kości jako bufor. Ten mechanizm istnieje w warunkach przewlekłej, ciężkiej kwasicy, na przykład przy chorobie nerek.
U zdrowych osób nie widać jednak, żeby dieta bogata w białko i zboża osłabiała kości. Analizy badań nie potwierdziły, że dieta zasadowa zmniejsza ryzyko osteoporozy.
Białko wręcz sprzyja kościom, o ile jego ilość jest rozsądna, a wapnia i witaminy D nie brakuje. Dla zdrowych kości liczy się więc wapń, witamina D, ruch (zwłaszcza z obciążeniem) i odpowiednia podaż białka.
Mocno ograniczając mięso i nabiał „dla pH”, można sobie zaszkodzić, jeśli nie zadba się o te składniki z innych źródeł.
Popularne sposoby odkwaszania: co z nimi zrobić
Soda, woda alkaliczna i suplementy
Soda oczyszczona w szklance wody neutralizuje kwas żołądkowy i na tym jej działanie się kończy. Do krwi trafia sód i wodorowęglany, a nadmiar to ryzyko wzrostu ciśnienia, zatrzymywania wody, wzdęć, a przy regularnym stosowaniu nawet zasadowicy metabolicznej. Osoby z nadciśnieniem, niewydolnością serca lub chorobami nerek powinny trzymać się od niej z daleka bez konsultacji z lekarzem.
Woda alkaliczna po dotarciu do żołądka zostaje natychmiast zneutralizowana przez kwas solny. Nie ma wiarygodnych dowodów, że poprawia zdrowie. To zwykła woda za wyższą cenę.
Podobnie jest z suplementami „odkwaszającymi”, często opartymi na cytrynianach lub węglanach. Zdrowy człowiek nic na nich nie zyskuje, a składniki można przedawkować.
Dieta z przewagą warzyw i owoców
To jedyna część „odkwaszania”, która się broni, ale nie z powodu pH. Więcej warzyw, owoców, roślin strączkowych i pełnych ziaren oznacza więcej błonnika, potasu i magnezu oraz mniej soli i przetworzonej żywności. Efekty zdrowotne wynikają z tego, a nie ze zmiany kwasowości.
Warto też wiedzieć, że w niektórych sytuacjach lekarze rzeczywiście zalecają dietę o niższym „ładunku kwasowym”: przy niektórych rodzajach kamicy nerkowej, np. moczanowej, oraz w przewlekłej chorobie nerek. Odbywa się to jednak pod kontrolą, z badaniami, i nie ma nic wspólnego z domowym testowaniem moczu paskami.
Kiedy kwasica jest prawdziwa
Medyczna kwasica to realne, groźne zaburzenie. Może wynikać z kilku rzeczy:
- nieleczonej lub źle kontrolowanej cukrzycy (kwasica ketonowa),
- niewydolności nerek,
- ciężkich zakażeń i wstrząsu,
- zatruć, np. alkoholem metylowym lub niektórymi lekami,
- przewlekłych chorób płuc, które utrudniają pozbywanie się CO₂.
Typowe objawy to przyspieszony, głęboki oddech, nudności i wymioty, senność, splątanie, a przy cukrzycy także zapach acetonu z ust. To wymaga pilnej pomocy medycznej. Rozpoznanie opiera się na gazometrii krwi, a nie na paskach z apteki ani ocenie „po języku”.
Zmęczenie, bóle głowy i „zakwaszenie” z internetu
Lista objawów przypisywanych zakwaszeniu zwykle obejmuje zmęczenie, bóle głowy, problemy z cerą, bóle stawów i wahania nastroju. Każdy z nich jest niespecyficzny, więc pasuje do dziesiątek innych przyczyn: niedoboru żelaza, problemów z tarczycą, złego snu, stresu, depresji, anemii.
Dlatego przypisanie ich „zakwaszeniu” bywa najgorszym możliwym wyborem. Odwleka właściwą diagnostykę, a pacjent traci czas i pieniądze na suplementy.
Jeśli problemy trwają kilka tygodni, sensowniejszy plan to podstawowe badania: morfologia, glukoza, TSH, ferrytyna, kreatynina. Dopiero z wynikami w ręku można dyskutować z lekarzem, co jest nie tak. W międzyczasie warto jeść więcej warzyw, mniej przetworzonej żywności i nie sięgać po sodę „na wszelki wypadek”.
