E. coli w wodzie – zagrożenia i zasady bezpieczeństwa

E. coli w wodzie nie pachnie, nie zmienia smaku i nie męci jej, więc zmysły tu nie pomogą. Dlatego wiele osób dowiaduje się o problemie dopiero wtedy, gdy ktoś w domu leży z biegunką. Zapanować nad tym jest jednak łatwiej, niż się wydaje. Wystarczy wiedzieć, skąd bakterie się biorą, kiedy badać wodę i czym ją skutecznie uzdatnić. Reszta to kwestia regularności.

Dlaczego akurat E. coli

Większość szczepów Escherichia coli to zwykli lokatorzy jelit ludzi i zwierząt, zupełnie niegroźni. Problem zaczyna się przy szczepach chorobotwórczych, zwłaszcza produkujących toksynę Shiga (STEC, w tym słynny O157:H7). U dzieci i osób starszych mogą one doprowadzić do zespołu hemolityczno-mocznicowego, czyli uszkodzenia nerek.

W badaniach wody E. coli pełni jednak głównie rolę wskaźnika. Jej obecność oznacza, że do wody trafiły odchody, a razem z nimi mogły trafić też salmonella, wirusy jelitowe czy pasożyty.

Przezroczysta, zimna woda ze studni może być skażona tak samo jak ta z kałuży. Wygląd nie mówi nic o mikrobiologii.

Skąd bakterie biorą się w wodzie

Studnie przydomowe

To najczęstszy problem u osób, które piją wodę z własnego ujęcia. Płytkie studnie kopane i abisyńskie są najbardziej narażone, bo zasila je woda z górnych warstw gruntu, gdzie łatwo dotrzeć wszystkiemu, co spłynie z powierzchni.

Typowe źródła skażenia to nieszczelne szambo, przydomowa oczyszczalnia za blisko ujęcia, pryzma obornika, wybieg dla zwierząt albo kojec psa. Zdarza się też, że zawiniła sama studnia: pęknięta cembrowina, źle dopasowana pokrywa, brak opaski odprowadzającej wodę opadową.

Ryzyko rośnie po długich opadach i roztopach. Woda szybciej przesiąka przez grunt, a bakterie nie mają czasu odpaść po drodze. W piaszczystym podłożu potrafią pokonać zaskakująco duże odległości.

Studnia głębinowa, prawidłowo wykonana i uszczelniona, jest znacznie bezpieczniejsza. Nie zwalnia to jednak z badania, bo nawet dobrze zrobione ujęcie można skazić podczas naprawy pompy czy przy niedbałym serwisie.

Rzeki, jeziora i kąpieliska

W wodach powierzchniowych E. coli jest praktycznie zawsze, tylko w różnym stężeniu. Dokładają się spływy z pól, ścieki z nieszczelnych instalacji, ptactwo wodne, a po ulewach także przelewy z kanalizacji.

Dlatego woda z potoku czy jeziora na biwaku nigdy nie nadaje się do picia bez uzdatniania, nawet jeśli wygląda jak z reklamy. Górskie strumienie też, bo wyżej mogą paść owce.

Na oficjalnych kąpieliskach jakość wody jest monitorowana w sezonie, a komunikaty o przekroczeniach publikuje sanepid. Na dzikich plażach nikt tego nie robi.

Po gwałtownych opadach warto odpuścić kąpiel, a dzieci pilnować, żeby nie połykały wody. Zakażenie następuje tą samą drogą co przy piciu.

Jak to wygląda po zakażeniu

Objawy pojawiają się zwykle po 3-4 dniach, choć rozrzut jest spory. Najczęściej wyglądają tak:

  • skurczowe bóle brzucha,
  • biegunka, często wodnista, potem czasem krwista,
  • nudności i wymioty,
  • niewysoka gorączka albo jej brak.

Większość dorosłych dochodzi do siebie w ciągu tygodnia. Do lekarza trzeba iść, gdy w stolcu pojawia się krew, biegunka trwa dłużej niż kilka dni albo chorują małe dzieci, seniorzy i osoby z osłabioną odpornością. Przy podejrzeniu STEC nie warto sięgać po leki hamujące perystaltykę ani po antybiotyki na własną rękę, bo mogą pogorszyć sytuację. Nawodnienie jest ważniejsze.

Badanie wody krok po kroku

Kiedy i jak pobrać próbkę

Studnię przydomową warto badać co najmniej raz, a najlepiej dwa razy w roku, a poza tym po powodzi, remoncie ujęcia, zmianie zapachu lub mętności i po każdej nietypowej serii infekcji żołądkowych w domu.

Butelkę trzeba odebrać z laboratorium, bo musi być sterylna. Zwykły słoik czy butelka po wodzie się nie nadają, wynik będzie bezwartościowy.

Przed pobraniem należy dokładnie umyć ręce, zdjąć z kranu perlator i przez kilka minut spuszczać wodę. Kranik dobrze jest też zdezynfekować, na przykład alkoholem. Butelki nie wolno płukać ani dotykać jej wnętrza i korka.

Próbkę trzeba dowieźć szybko, najlepiej w ciągu kilkunastu godzin i w chłodzie. Bakterie w stojącej, ciepłej wodzie potrafią się namnożyć albo zginąć, a wtedy wynik nie odda rzeczywistości.

Jak czytać wynik

W wodzie do picia E. coli nie powinno być wcale, czyli norma to 0 jednostek w 100 ml. Laboratorium zwykle oznacza też bakterie grupy coli i enterokoki, które dają szerszy obraz sytuacji.

Gdy wynik jest dodatni, woda przestaje być zdatna nie tylko do picia. Nie nadaje się do mycia zębów, płukania warzyw, robienia lodu ani przygotowywania jedzenia dla niemowląt bez wcześniejszego przegotowania.

Samo uzdatnienie to dopiero połowa roboty. Trzeba jeszcze znaleźć przyczynę, bo bez tego problem wróci. Potem robi się badanie kontrolne.

Jeśli studnia była dezynfekowana, kontrolę najlepiej zrobić po kilku dniach, gdy z wody znikną resztki środka.

Uzdatnianie: co działa, a co tylko pozornie

Najprostsza metoda to gotowanie. Wystarczy minuta intensywnego wrzenia, a na dużych wysokościach około 3 minut. Przestudzoną wodę przechowuje się w czystym, zamkniętym naczyniu. Przy skażeniu jednorazowym to najpewniejszy sposób, a przy trwałym kłopocie ze studnią jest tylko doraźny.

Na wyjazdy nadają się tabletki z chlorem lub dwutlenkiem chloru. Trzeba przestrzegać czasu kontaktu, zwykle minimum 30 minut, a mętną wodę wcześniej przesączyć. Warto pamiętać, że chlor słabo działa na kryptosporydia, więc przy wodzie z potoku bezpieczniej łączyć metody.

W domu stosuje się lampy UV oraz filtry membranowe o bardzo drobnych porach. Lampa UV działa tylko na wodę klarowną, więc potrzebuje przed sobą filtra mechanicznego, i nie zostawia w instalacji żadnej ochrony. Zwykłe dzbanki z węglem aktywnym nie są do tego przeznaczone, a przy złej eksploatacji same mogą się stać siedliskiem bakterii.

Studnię po skażeniu czyści się dezynfekcją chlorem według zaleceń fachowca, a potem wypompowuje się wodę i robi badanie. Przeprowadzanie tego z oka, bez określenia dawki, zwykle kończy się albo brakiem efektu, albo wodą nie do użycia przez tydzień.

Powódź, awaria, komunikat sanepidu

Gdy wodociąg lub sanepid ogłasza, że woda jest niezdatna do picia, trzeba to potraktować dosłownie. Pić ją można dopiero po przegotowaniu, a to samo dotyczy mycia zębów i przygotowywania posiłków.

Zalana studnia jest uznawana za skażoną, dopóki nie przejdzie dezynfekcji i badania. Po powodzi nie ma co zgadywać po wyglądzie wody. Do czasu dobrego wyniku pozostaje woda butelkowana lub przegotowana, a każdy dzień takiego rygoru jest tańszy od jednej wizyty na SOR-ze.